چک یا سفته

چک یا سفته ، کدام یک برای معامله و ضمانت بهتر است؟

چک و سفته
چک و سفته

تفاوت سفته و چک

چک یا سفته ؟ کدام بهتر است؟

در دنیای تجاری و مجازی پیشرفته بانکی امروز ، سقف دریافت وجه نقد و پرداخت اسکناس و ارسال و حواله بانکی پول محدود است.
به همین دلیل داد ستد بدون تبادل اسناد تجاری  بین افراد ، تقریبا غیرممکن شده است .

اشخاص حقیقی و حقوقی که به فعالیت تجاری می پردازند ، نیازمند استفاده از سفته و چک هستند.  حتی افراد غیر تاجر هم برای انجام معاملات روزمره ،ناچار به دریافت و پرداخت با چک و سفته هستند.

ماده ۳۱۰ قانون تجارت

چک یا سفته؟ ماده ۳۱۰ قانون تجارت اشعار می دارد:‌

«چکها نوشته‌ای هستند که به موجب آن صادر کننده وجوهی را که در نزد محال علیه دارد کلاً یا بعضاً مسترد یا به دیگری واگذار می‌کند.»

پس مطابق قانون صدور چک باید محال علیه بانک باشد.  یعنی چک بر روی بانک کشیده شود.

مطابق این تعریف قانونی “حواله هایی” که موسسات مالی و صندوق های قرض الحسنه تحت عنوان چک صادر و تحویل مشتریان می نمایند ، قانونا چک تلقی نمی گردند. این نوع چک ها درصورت ایجاد مشکل یا برگشت خوردن ازحمایت های قانونی صدور چک برخوردار نخواهد.

 

ماده ۳۰۷ قانون تجارت

مطابق ماده ۳۰۷ قانون تجارت (تعریف سفته) سفته عبارت است از سند تجارتی که به موجب آن امضاء کننده تعهد می‌کند در موعد و زمان معین یا عندالمطالبه و فوری در وجه حامل ( یعنی هر کسی ) یا شخص معین و یا به حواله کرد (دارنده، سند را حواله می‌کند به دیگری) آن شخص کارسازی نماید.

اسناد تجاری دارای اعتبار هستند. به این مفهوم که برای امضا کنندگان آن در برابر دارنده مستقلا تعهدی به نام تعهد تجاری و تعهدی که ناشی از امضای سند است به وجود می‌آورد. این تعهد باعث می‌شود که صادر کننده این اسناد از پرداخت وجه آن نتوانند امتناع کنند.

 

مسئولیت  امضا کنندگان

چک یا سفته ؟ اگر این دو سند را دو، سه،یا هر چند نفر امضا نمایند همه بطور تضامنی مسئول اجرای تعهد هستند.

رعایت شرایط قانونی صدور سفته اعم ازامضا یا مهر صادرکننده، تاریخ صدور ، نام گیرنده وجه ، تاریخ پرداخت در سفته الزامی است.

هر یک از امضا کنندگان یک سند تجاری برای پرداخت تمام مبلغ مندرج در آن سند تجاری در مقابل دارنده مسولیت دارند.

دارنده سند چنانچه در تاریخ ویا سر رسید سند نتواند وجه آن را از بدهکاران وصول نماید می‌تواند به تمامی امضا کننندگان سند تجاری اعم از صادر کننده، ظهر نویس رجوع نماید.

 

تفاوت های حقوقی

۱- چکها اقدام کیفری دارند ولی سفته ها حقوقی هستند. 

به بیان ساده صدور چکهای بلامحل در شرایطی جرم هستند ولی عدم پرداخت سفته در سرسید آن ، مطلقاً جرم نیست.
البته طرح دعوای سفته در دادگاه حقوقی در نهایت منجر به حکم جلب صادر کننده سفته می شود بنابراین چک از این جهت که ممکن است دارنده ان را زودتر به نتیجه مطلوب برساند ، بهتر است.

۲- چکها بدون اخذ گواهی عدم پرداخت از بانک یا بدون برگشت زدن، قابل طرح دعوا و مطالبه در دادگاه نیستند و حتماً باید گواهی عدم پرداخت چکها هم ضمیمه دادخواست باشد ولی سفته بدون واخواست کردن آن یا بدون برگشت زدن نیز در دادگاه قابل مطالبه است. اخذ گواهی عدم پرداخت چک ، کار سختی نیست.

۳- صدور گواهی عدم پرداخت چک ، رایگان انجام می شود ، یعنی بانک برای صدور گواهی عدم پرداخت چک ، هزینه ای نمی گیرد ولی واخواست سفته یا اعتراض عدم پرداخت سفته هزینه دارد و ۲ درصد مبلغ سفته را باید بابت واخواست سفته بپردازید. پس از این جهت نیز چک ، بهتر از سفته است.

 

چکهای شرکتی

۵ – اگر چکهای شرکتی را مدیر عامل شرکت یا نماینده صاحب حساب امضاء کند، طبق ماده ۱۹ قانون صدور چک مدیر عامل و نماینده با صاحب حساب چک” متضامناً “مسئول پرداخت وجه چک هستند.
ولی اگر مدیر عامل شرکت سفته را امضاء کند، خودش مسئول نیست و فقط شرکت مسئول پرداخت وجه سفته است. چون در مورد چک قانون خاص داریم.
۶ – صدور چکها در وجه” خود “صادر کننده ممکن است ولی صدور سفته در وجه خود صادر کننده صحیح نیست. از طرفی دریافت دسته چک محدودیت قانونی و تشریفات دارد ولی تهیه سفته بدون محدودیت و آسان است.
درج مبلغ در سفته اصولاً محدود به مبلغ چاپ شده در سفته است ولی درج مبلغ در چک نامحدود است.

۷- چکها بدون اخذ گواهی عدم پرداخت از بانک یا بدون برگشت زدن، قابل طرح دعوا و مطالبه در دادگاه نیستند و حتماً باید گواهی عدم پرداخت چک هم ضمیمه دادخواست باشد ولی سفته بدون واخواست کردن آن یا بدون برگشت زدن نیز در دادگاه قابل مطالبه است.
اخذ گواهی عدم پرداخت چکها ، کار سختی نیست.

تعاریف حقوقی یک

۱– خسارت تاخیر تادیه :در چکها به دلیل مصوبه خاص مجمع تشخیص مصلحت نظام، قانونا از تاریخ سررسید چکها محاسبه می شوند ولی در سفته ممکن است تحت شرایطی از تاریخ مطالبه و یا طرح دعوا و یا طبق ماده ۳۰۴ و ۳۰۹ قانون تجارت، از تاریخ واخواست سفته محاسبه شود.
۲– مهلت واخواست:در چک جهت استفاده از مزایای تجاری آن، ظرف ۱۵ روز از تاریخ سررسید است ولی در مورد سفته، ظرف ۱۰ روز از تاریخ سررسید است.
۳- معمولا شناسایی هویت و آدرس و تلفن صادر کننده چک بعلت داشتن سابقه در بانک آسان تر از صادر کننده سفته است.

تعاریف حقوقی دو
۴ – امضای پشت چک: به معنای ظهر نویسی ولی امضای پشت سفته معمولاً به معنای ضمانت تلقی می شود.
۵- موجودی : چکها در زمان صدور و یا سررسید باید دارای محل در بانک محال علیه باشد ولی محل در مورد سفته مصداق و معنا ندارد.

 

تعارف حقوقی دو

۶- اگر تاریخ صدور سفته مشخص نباشد، سفته محسوب نمی شود و حکم رسید در کاغذ عادی را دارد و می توان به این امر در دادگاه ایراد نمود و مثلاً توقیف اموال بدهکار بدون پرداخت خسارت احتمالی را آزاد کرد.
۷ –گم شدن: صادرکننده چک می تواند در مورد گم شدن و مفقودی چک خود شکایت کند ولی شکایت مفقودی و گم شدن سفته توسط صادرکننده سفته در قانون پیش بینی نشده .
۸–  حکم کیفری منع از اصدار اسناد تجارتی شامل سفته و چک می شود ولی در مورد چک مستلزم ابطال برگه های چک است و در مورد سفته ابطال برگه های سفته پیش بینی نشده است.

تعاریف حقوقی سه

۹ –دادگاه صالح: آدرس مکان برگشت چک (بانک صادر کننده، گواهی عدم پرداخت ، محل اقامت دارنده) برای دادگاه آن مکان ایجاد صلاحیت محلی می کند.
در حالی که آدرس مکان واخواست سفته برای دادگاه آن مکان ایجاد صلاحیت نمی کند.
مثلاً اگر چک را در بانکی در میدان تجریش تهران برگشت بزنید، در دادگاه مربوط به منطقه تجریش تهران می توانید طرح دعوا کنید. ولی واخواست سفته در بانکی در میدان تجریش باشد ، موجب ایجاد صلاحیت برای دادگاه منطقه تجریش تهران نمی شود.
وقتی بعد از قرارداد بابت ثمن از خریدار چک بگیرید و چک برگشت خورد، حق فسخ مذکور در قرارداد که در خصوص عدم پرداخت هر یک از اقساط ثمن توافق شده است، زایل نمیشود چون چک فقط یک وسیله پرداخت است. ولی اگر سفته بگیرید، احتمال بیشتری دارد که حق فسخ زایل گردد.

 

تعاریف حقوقی چهار

۱۰ –راههای مختلف مطالبه:چک سند عادی لازم الاجراء است و علاوه بر دادگاه حقوقی و دادگاه کیفری، از طریق اداره اجرای اسناد اداره ثبت نیز قابل مطالبه است ولی سفته فقط از طریق دادگاه حقوقی قابل مطالبه و طرح دعوا است.
۱۱- فرار از پرداخت دین:انتقال و فروش اموال صادر کننده بدهکاربعد از تاریخ سررسید سفته، موجب تحقق جرم فرار از ادای دین نیست ولی انتقال و فروش اموال صادر کننده چک یا بدهکار بعد از تاریخ سر رسید چک، موجب تحقق جرم فرار از ادای دین است.
۱۲ -امضا ومهر:در قانون تجارت در مورد چک فقط امضای چک پیش بینی شده است ولی در مورد سفته، امضاء یا مهر.

 

تعاریف حقوقی پنج

۱۳- مسولیت تضامنی امضا کنندگان در شرکتها: در صورتی که فرد طلبکار، چک را از شرکتی دریافت کند، به این معنا که صادرکنندۀ چک مدیران آن شرکت باشند و چک برگشت بخورد، مدیری که چک را صادر و آن را امضا کرده است، همراه با خود شرکت دارای مسئولیت حقوقی است.
مسئولیت کیفری چک نیز متوجه مدیر خواهد بود.
این یعنی اینکه علاوه بر شرکت، آن مدیری که چک را امضا کرده نیز مسئولیت تضامنی خواهد داشت و مسئولیت کیفری نیز برای او خواهد داشت.
این در حالی است که سفته چنین مزیتی ندارد.

 

نتیجه مقایسه بین سفته و چک

نتیجه اینکه قطعاً و بدون شک امتیازات چک نسبت به سفته بیشتر است . چون ‌توجه به متعدد بودن ابزارهای اجرایی چک در قانون ایران و همچنین تمهیداتی که اخیرا در قانون برای چک منظورشده است .چک جزء اسناد لازم الاجرای ثبتی بوده به نظر دریافت چک مناسب‌تر از سفته است چون چک از سه طریق کیفری حقوقی و اجرای ثبت قابل وصول است

به بیان ساده (میتوان نسبت به وصول چک و توقیف اموال صادر کننده چک و مزایده آن اقدام نمود .درصورتی که سفته صرفا از طریق حقوقی قابل وصول است.

برگشت چک ، فوری بدون پرداخت هزینه به عمل می آید ولی واخواست سفته (اصطلاحاً برگشت آن ) طولانی و زمان بر و معمولا حدود ۲ ماه طول می کشد و هزینه سنگین دارد.

 

هزینه های دریافت سفته و چک 

برای اخذ دسته چک از بانک ، باید هزینه ی ناچیزی به بانک ، پرداخت شود ولی میزان هزینه ی خرید سفته ، بر مبنای مبلغ چاپی آن و مالیات مأخوذه از آن ، زیاد می باشد، صادر کننده ی چک ، می تواند مبلغ چک را تا سقف بی نهایت (بدون پرداخت هزینه ) بنویسید، ولی ارزش سفته محدود به مبلغ چاپی مندرج در روی آن است .

مهمتر از همه مسولیت تضامنی صادر کنندگان و امضا کنندگان در چک است که هم مدیران امضا کننده وهم شرکت در مقابل دارنده چک مسولیت تضامنی دارند هر یک مجتمعا و منفردا صد در صد در مقابل دارنده مسئول هستند. بنابراین با لحاظ جمیع جهات قانونی دریافت چک به هر صورت و از هر بابت بهتر است.

سامانه صیاد

با توجه به تغییرات جدید چک در سال ۹۹ ، لطفا برای اطلاع از دستورالمل های جدید صدور چک و استعلام چک های صیاد، به سامانه صیاد مراجعه فرمائید.

برای اطلاع از نوع دادگاه های کیفری، از صفحه دادگاه های کیفری بازدید فرمائید.d